پنج شنبه، 23 آذر 96 ساعت 04:47 ب.ظ / Thu, 2017 December 14
به افق ساری
اذان صبح: 05:31
طلوع خورشید: 07:02
اذان ظهر: 11:52
غروب خورشید: 16:43
اذان مغرب: 17:04

- عمومی - روشنفکری ؛تلقی سیاسی و فرهنگی

تبلیغات

روشنفکری ؛تلقی سیاسی و فرهنگی

تاریخ 05 آذر 1396 ساعت 21:50:24
کد خبر: 032147
مقاله ای از حسین نجفی کارشناس ارشد جامعه شناسی سیاسی با موضوع روشنفکری ؛تلقی سیاسی و فرهنگی    

تلقی های متنوعی که ازروشنفکری وجود دارد رامیتوان دردو وجه کلی مذکور تفکیک نمود.مقایسه این دوتلقی برای روشن شدن بعضی وجوه اختلاف نظری و عملی روشنفکران کارساز است. روشنفکری که ازشان خود تلقی سیاسی دارد،مشکلات جامعه رامعلول نظام سیاسی دانسته وپدیده هارامعمولا تک علتی می بیند وجامعه راتحت تاثیرکامل نظام سیاسی متصورمیشود.ازهمین رو تمرکزخوددرشناخت عمل سیاسی رابر روی قدرت -نظام سیاسی-مبتنی نموده و در نسخه پیچی،رویکرد عملگرایی غلیظ درپیش میگیرد وهرآنچه تاثیرگذاربر ساختارسیاسی باشد راموضوع فعالیت خود مینماید.امادر تلقی فرهنگی روشنفکری،جامعه و شهروندان و سطوح مختلف یک جامعه موضوع بحث و عرصه فعالیت سیاسی ست.توجه به اجزا اجتماع وعناصر تشکیل دهنده وپیچیده بودن و چند لایه بودن جامعه وساختار های اجتماعی،خودبخودنگاه کثرت گراوچندعاملی رادرتحلیل روشنفکر فرهنگی سبب میشود و ازینرودرمقام اقدام وعمل روشنفکری،ساحت های متنوعی ازجامعه موضوع تمرکزخواهد بود؛روانشناسی توده ها،فرهنگ شهری و روستایی،رفتار شهروندی،نهاد های مدنی و اصناف و لایه های اقتصادی جامعه و...

پرهیز از نگاه تک علتی و مداقه کافی و رفتار پایدار و آرام روشنفکر فرهنگی درنقطه مقابل نگاه روشنفکران سیاسی ست که رفتار و اقدام فصلی دارند چراکه بعضا فرصت فعالیت سیاسی موثر بر نهاد قدرت،میتواند محدود در انتخابات ها باشد فلذا کارکرد عملی روشنفکران سیاسی،فصلی خواهد بود.
روشنفکران سیاسی مستعد آسیب جدی-خود مردم انگاری-در وجه کلیت جامعه یا طبقه ای میباشند که دراین مقام خودرا صدای مردم دربرابر نهاد و ساخت سیاسی میبینند و نه پاسخگوی مردم. ورود روشنفکر به این عرصه زمینه رفتار و کردار سیاه سفید وصفر وصد را سبب میشود که روشنفکر در تداوم مسیر مجبور به چرخیدن در دامن پوپولیسم حتی بصورت بالقوه خواهدبود چراکه هویت تقابل و مواجه با نهادقدرت و ساخت سیاسی نیازمند"خودمردم انگاری" ست.
درتلقی فرهنگی اما روشنفکر،ناقد اجتماع و ساختار جامعه و اجزا متشکله آن است و بشدت از ساده سازی تحلیل،تقلیلگرایی عوامل کمی و کیفی،ضرورتا جانب اکثریت جامعه بودن،انگیزه کسب قدرت برای اصلاح و تغییر،پرهیز مینماید.
درتلقی سیاسی جامعه فاقد اختیار و تحت تاثیر نهاد قدرت و ساخت سیاسی ست و در تلقی فرهنگی،ساختار سیاسی و اشکال مختلف نهاد قدرت،بازتولید و انعکاس جامعه و ساختارهای اجتماعی و اقشار و طبقات است.
اینکه جامعه دارای مخاطبین،لایه های متنوع و طبقات و منافع متعددی ست فلذا ساختارسیاسی و اشکال نهادی و فردی قدرت نیز انعکاس و بازتابی ازهمان جامعه ست و ازطرفی نیز جامعه مشروعیت بخش و قوام بخش و تداوم بخش اشکال متنوع و متعدد قدرت و ساختارسیاسی ست.
روشنفکر با تلقی فرهنگی،مردم و انبوه خلق و توده ها را مقدس و مجمع الحسنات و بی گناه نمیبیند و صرفا برای تقابل و رقابت و صدای بلند و قابل شنیدن،جانب اکثریت و موج جامعه را نمیگیرد.
روشنفکرسیاسی برای کسب سرمایه اجتماعی،خودرا درسایه اکثریت یا طبقه موثر و منسجم قرار داده تا صدایی بلندتر از دیگران داشته و برای افزایش سطح سرمایه اجتماعی و افزایش پس انداز این سرمایه،زبان انتقاد بر نظام سیاسی میگستراند اماروشنفکرفرهنگی به روایت های جامعه ودرون آن توجه داشته ولزوما برای سرمایه اجتماعی طرف اکثریت رانمیگیرد.
در دهه های۳۰و۴۰و۵۰ تفاوتهای این دو تلقی در ایران نمود دارد..تقدس انبوه خلق و توده هاوجانبداری روشنفکران سیاسی ازصدای اکثریت به هرشکل، بجای نقد درون اجتماع و نقد درون طبقه و درون اقشار..
پس از سالهاواستقرار گفتمان دموکراسی امادراظهارات بسیاری از این روشنفکران سیاسی امروز،آمده است که باید مفاهیم و واژه های مقدسی چون " انبوه توده ها" و" خلق قهرمان"را با انتقاد نگریست و"دموکراسی صرفادر صدای اکثریت نیست بلکه در کیفیت وجود و شانیت جایگاه اقلیت است." اینکه اکثریت مبنای دموکراسی ست یاحق حیات برای اقلیت دربسترحاکمیت اکثریت،بنیادی ترین پرسش تاریخی-جامعه شناختی-معرفت شناختی ست.
روشنفکرسیاسی بافرهنگ عامه مداراو مماشات میکندومقبولات ومسلمات و مظنونات ومخیلات عامه رابدون تشکیک و مناقشه میپذیردچراکه کارکرد مفروضات عامه برای ایشان مهم است. لکن درتلقی فرهنگی ازروشنفکری،همین مقولات ومسلمات ومخیلات وگزاره های ذهنی عامه، مبنای نظم وایجادو تداوم وضع موجودوهژمونی قدرت نهادی و ساختاری ست فلذامواجه با اسطوره هاوبازخوانی روایات مقبول تاریخی وغبارروبی ازالگوهای ذهنی و تاریخی،مبنای اقدام درتلقی فرهنگی ست.ایجادفرهنگ چرایی وچگونگی،به دور ازعامه پسند بودن یامُدروزبودن..
رویکردروشنفکری سیاسی،پروژه محور و فصلی ست و رویکرد روشنفکری فرهنگی، پروسه محور و مستمر و درتداوم تاریخ ست..

حسین نجفی 
کارشناس ارشد
جامعه شناسی سیاسی

Bookmark and Share
نظر شما
پاسخ به:

Your Name Description

Your Email Description

Your Website Description

Your Comment Description

 

Parent Comment Description

وارد نمودن نام و نام خانوادگی، ایمیل و وب‌سایت اختیاری می‌باشد.