آدینه، 04 اسفند 96 ساعت 07:51 ب.ظ / Fri, 2018 February 23
به افق ساری
اذان صبح: 05:12
طلوع خورشید: 06:37
اذان ظهر: 12:11
غروب خورشید: 17:46
اذان مغرب: 18:05

- عمومی - قوام السلطنه را بشناسیم؛ احمد قوام در میانه اصلاحات و انقلاب

تبلیغات

قوام السلطنه را بشناسیم؛ احمد قوام در میانه اصلاحات و انقلاب

تاریخ 11 بهمن 1396 ساعت 15:12:47
کد خبر: 032864
دقت در تاریخ ایران یقینا درک بهتری برای فهم امر سیاست در پی دارد تا اینکه درعلوم تئوریک و مکاتب سیاسی بدنبال فهم و عمل سیاسی باشیم. ایران شخصیت های بسیاری در دنیای سیاست برخود دیده است که در همین زمین بازی(به پهنای ایران) و با عناصر بازی (در پهنای ایران) رشد یافته و شکست و پیروزی داشته اند.

قوام السلطنه را بشناسیم؛ احمد قوام در میانه اصلاحات و انقلاب؛

به قلم حسین نجفی کارشناس ارشدجامعه شناسی سیاسی

قوام در میان سیاستمداران کلاسیک یک معماست.تصویری که از خود در ذهن دیگران میخواست ؛ رهبر مصمم و مسلط بر اوضاع. اما همیشه در میانه و کشاکش دو جریان قدرتمند دوران بود.جریان راست(شاه،دربار،ارتش،سران عشایرو قبائل) و چپ (حزب توده و گروه های ذیل آن،فرقه دموکرات آذربایجان، دموکرات کردستان،روشنفکران جامعه و بخشی از طبقه متوسط شهری).

ازطرفی اگرچه نماینده کشوری توسعه نیافته در جامعه جهانی بود لکن خود را همتای چرچیل و استالین میپنداشت و به یاران و همقطاران خود اطمینان میداد که طراح و مهندس " طرحی پنهان و پیچیده برای قدرت و بقای ملی ایران" است.

او در دوران پر مخاطره ای قرار داشت که سرعت تحولات و توالی آن سرسام آور بود.قوام در میانه بیم ها و امیدهای جامعه،در دل بحران میرفت و خود را طراح بازی و "امر جاری سیاست" میدانست و با اعتماد به نفس،بعد از تعیین سرنوشت بازی و امر سیاست،خود را واقف به نتیجه میخواند.

درمیانه بحران نیز با بزرگ کردن و بازی گرفتن از جناحی در برابر جناح دیگر و رفتار بعضا عوام گرایانه،هدایت بازی را در دست گرفته و بخوبی یاران فردا را از دل مخالفان امروز میشناخت و یارگیری می نمود.

احمدقوام بواقع سیاست مدار "در موقعیت" بود و حسب موقعیت و عناصر موقعیت(بازیگران صحنه،توان بالقوه و بالفعل و زمینه بازی) جای خود را تعریف و فعل خود را جاری میساخت.

ائتلاف های متنوع سیاسی احمدقوام گویای نکات صدرالاشاره است. درمیانه سالهای ۱۳۲۰ تا ۲۵ مخالفت جدی شاه و دربار و جریان راست را برابر خود داشت. لکن در سالهای بعد خود را "دژ مستحکم" در برابر تهدید کمونیسم خواند و یاران خود را از دل جریان راست برگزید که حمایت بی دریغ دربار و ارتش را درپی داشت.درسالهای ۱۳۲۷ به بعد بعنوان تهدید و خطر سیاسی برای دربار،مجبور به ترک خودخواسته از کشورشد. در سالهای حکومت مصدق بعنوان هم پیمان کنار دربار شاه ایستاد.

همچنین درسالهای ۱۳۲۰ تا ۲۵ که شاه مخالف قوام بود،حزب توده او را نماینده مشروطه طلبی مخالف نظامیگری دربار میدانست و درسالهای اعتماد دربار شاه به قوام بعنوان دژ مستحکم دربرابر کمونیسم، حزب توده در تحلیلهای درونی خود او را نماد "اشرافیت زمیندار" می نامید.مصدق نیز در سالهای ۲۰ تا۲۴ او را بعلت رویکرد و طرح سیاست خارجی "موازنه مثبت"، مورد اتهام جدی قرار داد و درسال۱۳۲۴ جهت مذاکره با روسها به احمدقوام بعنوان" تنها سیاستمدار توانمند دربرابر روسها" به او رای اعتماد داد.در سالهای ۲۶ و ۱۳۲۷ دربرابر شاه از او حمایت نمود و درسال ۱۳۳۱ او را " آلت دست امپریالیسم" نامید.

اگرچه احمدقوام، سیاستمدار موقعیت بود و در "امر سیاست" بجای تکیه بر اصول، به قواعد بازی و توان عناصر بازی توجه مینمود لکن اصول ذهنی او در عمر سیاسی اش تا حدودی قابل درک است.

قوام السلطنه تصدی وزارت جنگ را بر عهده داشت و ریاست ۴ کابینه را نیز تجربه نمود.بلحاظ عملکردی،درپی تضعیف سلطنت(نه حذف سلطنت) و اِعمال سلطه غیر نظامی بر ارتش بود.

بلحاظ خواستگاه طبقاتی و اجتماعی نیز بعنوان یک زمیندار اشرافی و منتسب به خاندان قجر،طبعا حفظ وضع موجود اولویت بیشتری در ذهن او داشته تا یک انقلاب اجتماعی که قواعد بازی کاملا غیر قابل پیشبینی میشود و لیکن در بازی اصلاحات،قواعد موقعیت،قابل پیشبینی تر خواهد بود.

البته در برهه هایی از عمرسیاسی اش تلاش نموده تا از ظرفیت افراد انقلابی و گروه های رادیکال در برابر نهاد سلطنت بازی بگیرد و در عرصه بین المللی بر " موازنه مثبت" تاکید داشته بنوعی که روسیه را در برابر انگلستان قرار دهد و ایران در دامن این دو قرار گرفته (منابع و ذخایر شمال دراختیار روسها و منابع جنوب در اختیار انگلیس) و بواسطه آمریکا،حفظ این موازنه را مدیریت کند.

دقت در تاریخ ایران یقینا درک بهتری برای فهم امر سیاست در پی دارد تا اینکه درعلوم تئوریک و مکاتب سیاسی بدنبال فهم و عمل سیاسی باشیم. ایران شخصیت های بسیاری در دنیای سیاست برخود دیده است که در همین زمین بازی(به پهنای ایران) و با عناصر بازی (در پهنای ایران) رشد یافته و شکست و پیروزی داشته اند.
ازاینرو دریغ است مشق سیاست را ، بی توجه به تاریخ خود قلم بزنیم..


حسین نجفی بخشداردولت تدبیرو امید
کارشناس ارشدجامعه شناسی سیاسی

Bookmark and Share
نظر شما
پاسخ به:

Your Name Description

Your Email Description

Your Website Description

Your Comment Description

 

Parent Comment Description

وارد نمودن نام و نام خانوادگی، ایمیل و وب‌سایت اختیاری می‌باشد.